Tüm rehberler
Rehber2026-07-16

KVKK uyumlu yapay zeka çözümü nasıl kurulur

KVKK uyumlu bir yapay zeka çözümünün belirleyici sorusu model kalitesi değil, kişisel verinin nereye gittiğidir. Yurt dışındaki bir LLM API’sine giden her istem, 6698 sayılı Kanun’un 9. maddesi anlamında yurt dışına aktarımdır; 1 Haziran 2024’te yürürlüğe giren değişiklikten sonra bu aktarımın yeterlilik kararı, standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları ya da taahhütname gibi bir temele oturması beklenir. Modeli kurumun kendi sunucusunda çalıştırmak, sorunun büyük kısmını baştan ortadan kaldırır.

Bu yazı teknik bir uyum çerçevesidir, hukuki tavsiye değildir. Kanun metni ve Kurul uygulaması değişebilir; kurgunuzu mutlaka hukuk danışmanınıza doğrulatın.

Üç soru, bu sırayla

Bir LLM projesine KVKK gözüyle bakarken sıralama önemli. Ekiplerin çoğu doğrudan üçüncü soruya atlıyor ve ilk ikisini atladığı için yanlış yerde çözüm arıyor.

  1. Bu akışta kişisel veri var mı? Kanun’un 3. maddesindeki tanım geniş: kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi. Destek talebi metni, CV, çağrı merkezi transkripti, satın alma geçmişi — isim geçmese bile içerik kişiyi belirlenebilir kılıyorsa kapsamdadır. Sağlık, biyometri, üyelik gibi alanlar 6. maddedeki özel nitelikli veri rejimine girer ve eşik daha yüksektir.
  2. İşlemenin hukuki sebebi ne? 5. madde açık rıza dışında yedi ayrı işleme şartı sayar; sözleşmenin ifası, hukuki yükümlülük ve meşru menfaat bunların en çok işe yarayanlarıdır. Yapay zeka, veri işleme için yeni bir amaçtır — mevcut veriyi başka bir amaç için topladıysanız, o sebep otomatik olarak modele uzanmaz.
  3. Veri nereye gidiyor? İşte 9. madde burada devreye girer.

Yurt dışı aktarım: 2024 sonrası harita

Eski 9. madde “yeterli korumaya sahip ülkeler” listesine dayanıyordu; o liste hiç yayımlanmadı ve pratikte herkes açık rızaya ya da taahhütnameye sıkıştı. 7499 sayılı Kanun’la gelen yapı, Avrupa’daki mekanizmalara belirgin biçimde yaklaştı:

YolNe gerekiyorKurul onayıLLM projesinde pratik durum
Yeterlilik kararıKurul’un ülke, sektör veya uluslararası kuruluş bazında kararıKarar zaten Kurul’unEn temiz yol; kapsam dar olduğu için çoğu sağlayıcıya bugün uzak
Standart sözleşmeKurul’un ilan ettiği metnin imzalanmasıÖn izin yok; imzadan itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirimEn çok kullanılan yol; sağlayıcının metni imzalaması gerekir, her sağlayıcı imzalamaz
Bağlayıcı şirket kurallarıGrup şirketleri için onaylı iç kural setiKurul onayıYalnızca aynı teşebbüs grubu içi; harici sağlayıcıya çözüm değil
TaahhütnameSağlayıcıyla özel taahhüt metniKurul izniSüreç uzun; öngörülebilirlik düşük
Arızi aktarımSüreklilik arz etmemesi + sayılı hâllerden biri—Bir chatbot’un her mesajı yurt dışına yollaması arızi değildir

Son satır kritik. Arızi aktarım, adı üstünde, düzenli olmayan aktarım içindir. Üretimde çalışan, günde binlerce istem gönderen bir asistan tanım gereği süreklidir; “kullanıcıya onay kutusu koyduk” kurgusu bu yüzden düşündüğünüz kadar sağlam bir zemin değil.

Açık rıza neden zayıf zemin

Açık rıza, 3. maddedeki tanımıyla belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Üç pratik sonucu var: hizmetin şartına bağlanamaz, her zaman geri alınabilir, ve çalışan verisinde astlık-üstlük ilişkisi “özgür irade” unsurunu tartışmalı hâle getirir.

Asıl mühendislik sorusu şu: rıza geri alındığında ne yapacaksınız? O kişinin verisi hangi log satırında, hangi vektör indeksinde, hangi ince ayar setinde duruyor? Bu soruya dakikalar içinde cevap veremiyorsanız rıza mekanizmanız kâğıt üstündedir. Bu yüzden açık rızayı ilk seçenek değil, son çare olarak konumlandırıyoruz.

Veri minimizasyonu bir mimari karardır

4. maddedeki “işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma” ilkesi, RAG kuran ekipler için doğrudan teknik bir kısıt. Sık görülen hata: tüm belge havuzunu olduğu gibi gömme (embedding) hattına vermek ve erişim denetimini yalnızca arayüzde bırakmak. Vektör indeksi yetki taşımıyorsa, indeks kendisi bir sızıntı yüzeyidir.

Kullandığımız teknikler:

  • Alan bazlı ayıklama: modele giden nesne, kaynak kaydın tamamı değil; gerekli alanların projeksiyonu.
  • Takma adlaştırma: kimlik alanları jetonla değiştirilir, geri döndürme haritası ayrı ve şifreli tutulur.
  • Yetkiye duyarlı erişim: her parça (chunk) kendi ACL etiketini taşır, filtreleme sorgu zamanında yapılır.
  • Yönlendirme kapısı: kişisel veri içeren istemler yerel modele, geri kalanı harici API’ye.
# LLM ağ geçidi — kavramsal kural seti
routes:
  - when: { contains_personal_data: true }
    target: on_prem_model      # yurt dışına aktarım yok
  - when: { contains_personal_data: false }
    target: vendor_api
redaction:
  patterns: [tckn, iban, phone, email]
logging:
  prompt: hash_only
  retention_days: 30
  purge_on_consent_withdrawal: true

Uyarı: bu tür örüntü tabanlı kapı bekçileri deterministik değildir; serbest metinde kişisel veriyi %100 yakalayamazlar. Tek savunma hattı olarak değil, katmanlardan biri olarak kurulmalıdır.

Veri egemenliği: riski kaynağında kesmek

Modeli kurumun kendi sunucusunda çalıştırdığınızda 9. madde tartışması masadan kalkar — aktarım yoksa aktarım hukuku da yoktur. 12. maddedeki veri güvenliği yükümlülüğü ve 4. maddedeki ilkeler elbette devam eder, ama uyum yüzeyi kendi kontrolünüzdeki bir sunucuya iner.

Kurgu9. madde durumuGetirdiği yük
Yurt dışı SaaS APIAktarım var; hukuki temel şartSözleşme, bildirim, sağlayıcı denetimi, alt işleyici takibi
Türkiye’deki bulut, kapalı modelSağlayıcının işleme zincirine bağlıVerinin gerçekten yurt içinde kaldığının doğrulanması
Kendi sunucunuzda açık ağırlıklı modelAktarım yokDonanım, model bakımı, sürüm yönetimi, değerlendirme

Açık ağırlıklı modellerin son iki yıldaki gelişimi bu tercihi çoğu kurumsal iş yükü için gerçekçi kıldı. Veri egemenliği ve RAG tarafında ne yaptığımızı hizmet sayfamızda anlatıyoruz.

Aydınlatma yükümlülüğü açık rızadan bağımsızdır

10. maddedeki aydınlatma, rızaya dayansanız da dayanmasanız da her hâlükârda yerine getirilir. Yapay zekaya özgü olarak metne eklenmesi gerekenler: modelin nerede çalıştığı, aktarım varsa alıcı grupları, hangi kararların otomatik verildiği ve insan gözden geçirmesinin nerede devreye girdiği. 11. maddenin (g) bendi, kişiye münhasıran otomatik sistem analiziyle aleyhine çıkan sonuca itiraz hakkı tanır — bu itirazın bir muhatabı ve bir süreci olmalı; “model öyle dedi” bir cevap değildir.

Log ve saklama

Kayıt türüRiskiYaklaşımımız
Ham istem/yanıtEn yüksek; serbest metin her şeyi içerebilirVarsayılan kapalı; açılacaksa maskelenmiş ve kısa süreli
Değerlendirme veri setiKalıcılaşma eğilimiTakma adlaştırılmış kopya, sürümlü, ayrı erişim
Erişim/denetim iziDüşük ama gerekliUzun süre saklanır; içerik değil metaveri
Vektör indeksiSessiz birikimKaynak kayıt silinince indeks girdisi de silinir; vektörler aynı Postgres örneğinde pgvector ile duruyorsa bu tek işlemde olur, ayrı bir vektör deposu varsa outbox deseniyle güvence altına alınır

Saklama süreleri “ihtiyaç oldukça” değil, saklama ve imha politikanızdaki tabloya göre belirlenir; süre dolduğunda silme işi cron’a bağlıdır, insan hatırlamasına değil.

Adım adım kısa yol

  1. Veri envanteri çıkarın: LLM’e hangi alanlar gidiyor, kaynağı ne.
  2. Her akış için 5./6. madde şartını yazılı olarak belirleyin.
  3. Yurt dışına çıkan akışları işaretleyin; her biri için 9. madde yolunu seçin.
  4. Aktarımı gereksiz kılabilecek akışları yerel modele taşıyın.
  5. Ayıklama, takma adlaştırma ve yetkiye duyarlı erişimi mimariye gömün.
  6. Aydınlatma metnini ve varsa rıza akışını güncelleyin.
  7. Log ve saklama politikasını yazın, silmeyi otomatikleştirin.
  8. VERBİS kaydınızı (16. madde) yeni işleme faaliyetiyle uyumlayın ve hukuk danışmanınıza doğrulatın.

Albatros olarak nasıl yardımcı oluruz

Bunu üretimde de uyguluyoruz: uçtan uca geliştirdiğimiz LEGAPALAS, KVKK uyumlu ve ISO 27001 sertifikalı bir altyapıda çalışan bir hukuk yapay zekası — uyum gereklerinin sonradan eklenmek yerine mimariye gömülmesinin somut örneği.

Kurumların kendi sunucularında çalışan yapay zeka sistemleri kuruyoruz: açık ağırlıklı ya da kapalı modelleri müşterinin altyapısında çalıştırıyor, kurumun kendi belgelerine bağlı RAG ve semantik arama katmanlarını yetki denetimiyle birlikte tasarlıyoruz. Hukuki değerlendirmeyi danışmanınıza bırakıyoruz; bizim işimiz o değerlendirmenin gerektirdiği mimariyi kurmak. Konuşmak isterseniz bize yazın.

Kaynaklar

Tüm rehberlerProjenizi konuşalım